Sarufi ya Kiswahili

Kutoka neno hadi sentensi

Mofolojia huchunguza maumbo na uundaji wa maneno; sintaksia huchunguza mpangilio na uhusiano wa vipashio katika sentensi. Katika sentensi Watoto wanasoma vitabu, unaweza kuchunguza umoja na wingi wa nomino, alama za kitenzi na kazi ya kila kirai.

Aina ya neno na kazi yake katika sentensi si jambo moja. Nomino inaweza kutumika kama kiima au sehemu ya yambwa; kitenzi kinaweza kubeba taarifa kadhaa katika umbo moja. Kwa hiyo, usiweke lebo kwa kutazama maana ya neno pekee bila mazingira ya sentensi.

Ngeli na upatanisho wa kisarufi

Ngeli huonekana katika ruwaza za nomino na upatanisho wake na maneno yanayohusiana nayo. Usihukumu ngeli kwa herufi ya kwanza ya nomino peke yake. Tazama viashiria katika vivumishi, viwakilishi na vitenzi. Mifano ifuatayo ni sehemu ndogo tu ya mfumo wa ngeli.

Tenganisha vipashio vya kitenzi

Katika a-na-som-a, unaweza kutambua kiambishi cha kiima, alama ya wakati uliopo, mzizi na irabu ya mwisho. Ulinganishi wa anasoma, alisoma na atasoma unaonyesha jinsi kubadili kipashio kimoja kunavyohusiana na tofauti ya wakati.

Huu ni mfano wa msingi. Vitenzi vinaweza kuwa na ukanushi, yambwa, hali na viambishi vya kauli; si kila umbo litagawanywa kwa mpangilio huu mfupi. Usichukulie kila sehemu inayofanana katika maandishi kuwa mofimu ileile bila kulinganisha matumizi yake.

Chunguza uhusiano wa virai

Anza na sentensi fupi kama Mwalimu anafundisha wanafunzi. Uliza nani anatenda, tendo ni lipi na kinachohusishwa na tendo ni nini. Kisha panua kirai kimoja, kwa mfano Mwalimu mpya anafundisha wanafunzi wa darasa hili, na uone taarifa iliyoongezwa.

Katika utafiti, mifano inayolingana inasaidia kutenga tofauti unayotaka. Ukibadili wakati, kiima, kitenzi na mpangilio kwa wakati mmoja, unaweza kushindwa kueleza kipashio kilichosababisha tofauti. Pia tofautisha mfano uliobuniwa kwa mafunzo na sentensi iliyokusanywa katika matumizi halisi.

Tumia jedwali la uchambuzi

Andika sentensi, chanzo, nomino kuu, viashiria vya upatanisho, vipashio vya kitenzi na maelezo yako. Mifano isiyolingana na ruwaza uliyoanza nayo ihifadhiwe ili ichunguzwe badala ya kuondolewa kwa sababu inasumbua hitimisho.